Прадмова

   Актуальнасць праблемы даследавання гарадоў абумоўлена самім феноменам урбанізацыі, той асаблівай і важкай роллю, якую адыгрывалі, адыгрываюць і будуць адыгрываць працэсы урбанізацыі ў гістарычным развіцці, у арганізацыі жыццядзейнасці грамадства ў сацыяльна-эканамічнай, культуралагічнай і палітычнай сферах. Менавіта працэсы урбанізацыі і інтэгрыруючыя гэтыя працэсы гарады ў найбольшай ступені вызначаюць узроўневыя характарыстыкі і агульны соцыякультурны патэнцыял грамадства і выконваюць важную функцыю забеспячэння ўмоў для яго развіцця. Сказанае мною пацвярджае і тая акалічнасць, што зусім не выпадкова праблемы урбанізацыі і гарады з’яўляюцца прадметам увагі і даследаванні навукоўцаў розных галін ведаў, у першую чаргу, вядома ж, гісторыкаў, але ж і эканамістаў, сацыёлагаў, географаў і іншых. У сістэме ўласна гістарычных ведаў працэсы урбанізацыі ў нашай рэспубліцы застаюцца яшчэ маладаследаванымі. І гэта пры ўсім тым, што ёсць выдатныя працы па даследаванню гарадоў і мястэчак у пэўныя храналагічныя перыяды іх развіцця, па асобных беларускіх рэгіёнах і гарадах, а гісторыка-дакументальныя хронікі “Памяць” выдадзены па ўсіх абласных цэнтрах і раёнах нашай рэспублікі. Пры ўсёй спецыфічнасці ўзгаданых гісторыка-дакументальных хронік і першапланавасці разгляду ў іх падзей Вялікай Айчыннай вайны савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны), у іх комплексна, сістэмна і паслядоўна разглядаецца жыццядзейнасць насельніцтва ва ўсіх адзначаных вышэй сферах ад глыбокай старажытнасці да пасляванных часоў, практычна да пачатку ХХІ стагоддзя.

У першую чаргу тэрмін “маладаследаваны рэгіён” тычыцца заходняй часткі Беларусі, спецыфічнага рэгіёна нашай рэспублікі паводле цэлага шэрагу аб’ектыўных і суб’ектыўных абставін. Да комплекснай распрацоўкі яго развіцця наша кафедра гісторыі Беларусі – арганізатар дадзенай канферэнцыі – прыступіла ў канцы ХХ стагоддзя. У 2000 – 2005 гадах распрацоўваўся дзяржбюджэтны праект “Сацыяльна-эканамічныя, палітычныя і канфесіянальныя працэсы ў заходнім рэгіёне Беларусі ў 1921 – 2000 гадах”, зацверджаны Прэзідыўмам НАН РБ у рамках выконваемай Інстытутам гісторыі НАН Беларусі фундаментальнай тэмы “Беларусь у сацыяльна-эканамічных і грамадска-палітычных працэсах ХХ ст.” З сакавіка 2006 года калектыў членаў кафедры распрацоўвае дзяржбюджэтны праект “Працэсы урбанізацыі ў заходнім рэгіёне Беларусі ў ХІХ – ХХ стагоддзях”. У нашым перспектыўным плане яе распрацоўкі на 2006 – 2010 гады прадугледжана і правядзенне шэрагу канферэнцый з выданнем іх матэрыялаў, падрыхтоўка і публікацыя калектыўнай манаграфіі па выніках выканання дадзенага праекта.

Дадзены зборнік навуковых артыкулаў складзены паводле матэрыялаў Рэспубліканскай навуковай канферэнцыі “Гарады Беларусі ў кантэксце палітыкі, эканомікі і культуры”, якая адбылася 3 лістапада 2006 г. на базе кафедры гісторыі Беларусі ГрДУ. На ёй разглядалася шырокае кола пытанняў гістарычнай урбаністыкі Беларусі. Асвятляліся актуальныя праблемы гісторыі і сучаснасці гарадоў Беларусі, іх роля ў грамадска-палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурным развіцці Беларусі ў розныя перыяды айчыннай гісторыі. Праца канферэнцыі складалася з пленарнага пасяджэння і пасяджэнняў трох секцый: “Гарады Беларусі з часоў ранняга сярэднявечча да канца XVIII ст.”, “Гарады Беларусі ў перыяд Расійскай імперыі (канец XVIII ст. – 1917 г.)”, “Гарады Беларусі ў навейшы час (1918 – 2006 гг.)”. У канферэнцыі прынялі ўдзел як мэтры гістарычнай навукі Беларусі, так і маладыя навукоўцы, а таксама аспіранты, магістранты, студэнты. Пры падвядзенні вынікаў работы канферэнцыі было прынята рашэнне выдаць яе матэрыялы ў выглядзе зборніка навуковых артыкулаў, пабудаванага паводле тэматычнага прынцыпу. Структура зборніка складаецца з пяці раздзелаў, у якіх раскрываюцца розныя аспекты гістарычнага і сучаснага развіцця гарадоў Беларусі ў кантэксце палітыкі, эканомікі, культуры. У першым раздзеле разглядаюцца гістарыяграфічныя і крыніцазнаўчыя праблемы даследавання урбанізацыі і гарадоў, у другім – сацыяльна-эканамічных адносінаў, трэццім – грамадска-палітычнага жыцця, чацвёртым – культуры і штодзённага жыцця, пятым – археалогіі, урбанімікі, гістарычнага краязнаўства.     

І.П. Крэнь (Гродна, ГрДУ імя Я.Купалы)

Па матэрыялам: Гарады Беларусі ў кантэксце палітыкі, эканомікі, культуры: зборнік навук. артыкулаў / Гродз.дзярж. ун-т; рэдкалегія: І.П. Крэнь, І.В. Соркіна (адк. рэдактары) [і інш.]. – Гродна: ГрДУ, 2007.